කුම්භ සූත්රය: සිව් වැදෑරුම් පුද්ගල ස්වභාවයන් පිළිබඳ බෞද්ධ විවරණයක්
බුදු දහම යනු මිනිස් මනස සහ චර්යාව පිළිබඳව සිදු කරන ලද ගැඹුරු විමර්ශනයකි. අංගුත්තර නිකායේ, චතුක්ක නිපාතයට අයත් වළාහක වග්ගයේ දේශිත **කුම්භ සූත්රය**, මෙම විමර්ශනයේ අපූර්ව ප්රතිඵලයකි. මෙහිදී බුදුරජාණන් වහන්සේ, එදිනෙදා ජීවිතයේදී අපට හමුවන ඉතා සරල උපකරණයක් වන “දිය කළය” උපමා කරගනිමින්, සමාජයේ වෙසෙන සිව් වැදෑරුම් පුද්ගලයන්ගේ ස්වභාවය සහ ඔවුන්ගේ චරිත ලක්ෂණ පිළිබඳව විග්රහ කරති. දැනුම, ප්රඥාව, ඉන්ද්රිය සංවරය සහ සමාජ සම්බන්ධතා යන මානයන් ඔස්සේ පුද්ගල චරිත විශ්ලේෂණය කරන මෙම සූත්ර දේශනාව, ආත්ම විමර්ශනයට මෙන්ම, අන්යයන් තේරුම් ගැනීමටද මනා පිටිවහලක් සපයයි. තොරතුරු තාක්ෂණයෙන් සහ සමාජ ජාලා වලින් ගහන, සංකීර්ණ නූතන සමාජය දෙස බැලීමේදී, කුම්භ සූත්රයෙන් ලබා දෙන පණිවිඩය අදටත්, එදාටත් වඩා කාලීන සහ වැදගත් වේ.
පුද්ගල චරිත හතර සහ එහි විවරණය
සූත්ර දේශනාවට අනුව, කළ හතර සහ එමගින් නිරූපණය වන පුද්ගලයන් සිව් දෙනා මෙසේය:
- තුච්ඡෝ පිහිතෝ – ඇතුළත හිස් වූ, මුව වසන ලද කළය
- පූරෝ විවටෝ – ඇතුළත පිරුණු, මුව විවෘත කළය
- තුච්ඡෝ විවටෝ – ඇතුළත හිස් වූ, මුව විවෘත කළය
- පූරෝ පිහිතෝ – ඇතුළත පිරුණු, මුව වසන ලද කළය
1. තුච්ඡෝ පිහිතෝ (හිස්, සංවෘත පුද්ගලයා)
ගති ලක්ෂණ
මොහු දැනුමෙන්, ප්රඥාවෙන් හෝ ගුණධර්ම වලින් හිස් පුද්ගලයෙකි. ඔහු අලුතින් යමක් ඉගෙන ගැනීමට උනන්දු වන්නේ නැත. අන් අයට සවන් දෙන්නේද නැත. තමාගේ නොදැනුවත්කම නිසාම, ඔහු සමාජයෙන් ඈත් වී, තමාගේ ලෝකය තුලම ජීවත් වේ. ඔහුගෙන් සමාජයට කිසිදු යහපතක් සිදු නොවන අතර, ඔහු තමාටද යහපතක් සලසා ගන්නේ නැත.
නූතන උපමාව: සිරිපාල මුදලාලි
සිරිපාල මුදලාලි, නගරයේ පැරණි තාලයේ කඩයක් පවත්වාගෙන ගිය අයෙකි. ඔහුගේ දරුවන්, ව්යාපාරයට නවීන තාක්ෂණය (පරිගණක බිල්පත් ක්රම, ඔන්ලයින් අලෙවිය) හඳුන්වා දීමට උත්සහ කළත්, ඔහු ඒ සියල්ල ප්රතික්ෂේප කළේය. “ඕව ඔක්කොම විකාර. මම දන්න විදිහට මම වැඩේ කරගෙන යන්නම්” යැයි පවසා, ඔහු අලුත් කිසිවක් ඉගෙන ගැනීමට උත්සහ කළේ නැත. ඔහු වෙනත් ව්යාපාරිකයන් සමගද සම්බන්ධතා පැවැත්වූයේ නැත. කාලයත් සමග, ඔහුගේ ව්යාපාරය පිරිහී ගිය අතර, ඔහු සමාජයෙන් හුදකලා විය. ඔහුගේ මනස, කිසිදු නව දැනුමක් ඇතුළට නොගන්නා, පිටතට කිසිදු ප්රයෝජනයක් නොදෙන, හිස් වූ, මුව වසන ලද කළයක් මෙන් විය.
නූතන සමාජයට බලපෑම
නූතන සමාජයේ මෙවැනි පුද්ගලයන්, තොරතුරු තාක්ෂණයේ දියුණුවෙන් පවා ප්රයෝජන නොගන්නා, තමාගේ මතයේම එල්බගෙන සිටින, සමාජ විරෝධී චරිත ලෙස දැකිය හැක. ඔවුන් සමාජයේ ප්රගමනයට දායක නොවන අතර, බොහෝවිට අන්යයන්ගේ දියුණුවටද බාධා පමුණුවන, හුදකලා චරිත බවට පත්වේ.
2. පූරෝ විවටෝ (පිරිපුන්, විවෘත පුද්ගලයා)
ගති ලක්ෂණ
මොහු දැනුමෙන් සහ ප්රඥාවෙන් පිරිපුන් පුද්ගලයෙකි. නමුත් ඔහුට ඉන්ද්රිය සංවරයක් නැත. තැනක් නොතැනක් නොබලා, ඇසූ දෙය, දුටු දෙය, සහ තමා දන්නා සියල්ල පවසයි. ඔහුගේ වටිනා දැනුම, මුව නොවැසූ කළයකින් වතුර ඉහිරී යන්නා සේ, අනවශ්ය ලෙස විසිරී යයි. මේ නිසා ඔහුගේ වචනයේ සහ දැනුමේ වටිනාකම අඩු වේ.
නූතන උපමාව: මහාචාර්ය නිමල්
මහාචාර්ය නිමල්, විශ්වවිද්යාලයේ ඉතා දක්ෂ, දැනුමැති පුද්ගලයෙකි. ඔහු තම විෂය පිළිබඳව මනා දැනුමක් ලබා තිබුණි. එහෙත්, ඔහු ඕනෑම සාදයකදී, ඕනෑම හමුවකදී, තමන් දන්නා සියල්ල නොනවත්වා කීමට පෙළඹුණි. මිතුරෙකුගේ සරල ප්රශ්නයකට පවා, ඔහු පැය ගණන් දේශනා පැවැත්වීය. ඔහු තම ෆේස්බුක් ගිණුමේ, දිනපතාම තමන්ගේ පර්යේෂණ, පෞද්ගලික අදහස් සහ තවත් බොහෝ දේ පළ කළේය. ටික කලක් යන විට, මිනිසුන් ඔහුගේ වටිනා අදහස් වලට පවා අවධානය යොමු කිරීම අඩු කළහ. ඔහුගේ වටිනා දැනුම, මුව නොවැසූ කළයකින් ඉහිරී යන ජලය සේ, සමාජ මාධ්ය සහ අනවශ්ය කතාබහ තුල අපතේ ගියේය.
නූතන සමාජයට බලපෑම
සමාජ මාධ්ය තුල නිරන්තරයෙන් තමන් දන්නා සෑම දෙයක්ම පළ කරන, තමන්ගේ පෞද්ගලික ජීවිතයේ සෑම තොරතුරක්ම බෙදාගන්නා පුද්ගලයන් මෙයට කදිම උදාහරණයකි. ඔවුන් සතුව වටිනා දැනුමක් තිබුණද, එය අනවශ්ය ලෙස සහ අසන්දර්භීය ලෙස ප්රදර්ශනය කිරීම නිසා, ඔවුන්ගේ වටිනාකම සහ ඔවුන්ගේ දැනුමේ ගෞරවය සමාජය තුල අඩු වී යයි.
3. තුච්ඡෝ විවටෝ (හිස්, විවෘත පුද්ගලයා)
ගති ලක්ෂණ
මොහු දැනුමෙන් සහ ප්රඥාවෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම හිස් පුද්ගලයෙකි. එසේම, ඔහුගේ ඉන්ද්රියන්ද සම්පූර්ණයෙන්ම අසංවරය. ඔහු අනුන්ගේ කතා වලට සවන් දීමටත්, ඕපාදූප කීමටත්, තමා නොදන්නා දේ ගැන පවා කතා කිරීමටත් ඉතා කැමතිය. හිස්, මුව විවෘත කළයකට කුණු රොඩු එකතු වන්නා සේ, ඔහුගේ මනසට අනවශ්ය, වැරදි දේ එකතු වන අතර, ඒවාම ඔහු සමාජයට පතුරුවයි. සූත්ර දේශනාවට අනුව, මොහු වඩාත්ම භයානක සහ හානිකර පුද්ගලයා වේ.
නූතන උපමාව: ශිරෝමී
ශිරෝමී, කාර්යාලයේ සිටින, නිතරම ෆේස්බුක් සහ වට්ස්ඇප් පණිවිඩ පරීක්ෂා කරන තරුණියකි. ඇය කිසිදු පුවතක සත්ය අසත්යතාවය සොයා නොබලයි. “මෙන්න අලුත්ම ආරංචිය” යනුවෙන් ලැබෙන ඕනෑම පණිවිඩයක්, ඇය වහාම තම සියලුම මිතුරන්ට සහ කණ්ඩායම් වලට යොමු කරයි (forward කරයි). දිනක්, ඇය එසේ යොමු කළ අසත්ය ප්රවෘත්තියක් නිසා, ඇයගේ මිතුරන් දෙදෙනෙකු අතර විශාල ගැටුමක් ඇති විය. ඇයගේ මනස, කිසිදු වටිනා දෙයක් රඳවා නොගන්නා, එහෙත් ඕනෑම කුණු රොඩුවක් (අසත්ය පුවතක්) ඇතුළට ගෙන, පිටතටම දමන, හිස්, විවෘත කළයක් හා සමාන විය. ඇය තමාටත්, සමාජයටත් හානියක්ම පමණක් සිදු කළාය.
නූතන සමාජයට බලපෑම
අසත්ය ප්රචාර (Fake News) සහ ඕපාදූප සමාජ මාධ්ය හරහා වේගයෙන් පතුරුවන පුද්ගලයන් මෙම ගණයට අයත් වේ. ඔවුන් කිසිදු කරුණක් සොයා නොබලා, අසන දකින සෑම දෙයක්ම අන්යයන් සමග බෙදා ගනිමින්, සමාජය තුල වෛරය, ක්රෝධය සහ බෙදීම් ඇති කිරීමට හේතු වේ. ඔවුන් තමන්ගේ නොදැනුවත්කම නිසාම, සමාජයට විශාල හානියක් සිදු කරයි.
4. පූරෝ පිහිතෝ (පිරිපුන්, සංවෘත පුද්ගලයා)
ගති ලක්ෂණ
මොහු දැනුමෙන්, ප්රඥාවෙන් සහ ගුණධර්ම වලින් පිරිපුන් පුද්ගලයෙකි. එසේම, ඔහු ඉන්ද්රිය සංවරයෙන්ද යුක්තය. ඔහු කතා කළ යුත්තේ කොතැනද, නිහඬ විය යුත්තේ කොතැනද කියා මැනවින් දනී. ඔහුගේ දැනුම, මුව වසා සුරක්ෂිතව තබන ලද වටිනා දිය කළයක් වැනිය. අවශ්යම මොහොතේදී, අවශ්යම පුද්ගලයාට පමණක්, ඔහු එම දැනුම ලබා දෙයි. ඔහුගේ වචනය සහ දැනුම ඉතා වටිනා සේ සැලකේ. මොහු උතුම් සහ ආදර්ශවත් පුද්ගලයා වේ.
නූතන උපමාව: වෛද්ය පෙරේරා
වෛද්ය පෙරේරා, රටේ ප්රසිද්ධ, දක්ෂ වෛද්යවරයෙකි. ඔහු කිසිදා රූපවාහිනී වැඩසටහන් වලට හෝ අනවශ්ය මාධ්ය සාකච්ඡා වලට සහභාගී වූයේ නැත. රෝහලේදී පැවැත්වෙන සාකච්ඡාවකදී පවා, ඔහු අනෙක් අයගේ අදහස් වලට හොඳින් සවන් දී, නිහඬව සිටියේය. නමුත්, ඉතා සංකීර්ණ රෝගී තත්වයක් පිළිබඳව තීරණයක් ගැනීමට අවශ්ය වූ විට, සියලු දෙනා බලාපොරොත්තු වූයේ ඔහුගේ අදහසයි. ඔහු එවිට, ඉතා කෙටියෙන්, නමුත් හරවත්ව, තම මතය ප්රකාශ කළේය. ඔහුගේ එක වචනයකින්, සංකීර්ණම ගැටළුවක් පවා නිරාකරණය විය. ඔහුගේ සගයන්, “වෛද්ය පෙරේරාගේ නිහඬ බව, ඔහුගේ දැනුමේ ගැඹුර පෙන්වයි. ඔහුගේ වචනය, රෝගියෙකුට ලැබෙන දිව්ය ඖෂධයක් සේ වටිනවා” යැයි නිතර පැවසූහ. ඔහු, තම ප්රඥාව නමැති ජලයෙන් පිරුණු, මැනවින් මුව වසන ලද, අවශ්යම මොහොතේදී පමණක් විවෘත කරන වටිනා කළයක් මෙන් විය.
නූතන සමාජයට බලපෑම
නූතන සමාජයේ, තමන්ගේ විෂය ක්ෂේත්රය පිළිබඳව මනා දැනුමක් ඇති, එහෙත් අනවශ්ය ලෙස ප්රසිද්ධියට හෝ කතාබහට ලක් නොවී, නිවැරදිම අවස්ථාවේදී තම දැනුම සමාජයේ යහපතට යොදවන විද්වතුන්, වෘත්තිකයන් සහ කලාකරුවන් මෙම ගණයට අයත් වේ. ඔවුන්ගේ නිහඬ බව සහ සංවරකම, ඔවුන්ට සහ ඔවුන්ගේ දැනුමට ඉහළ ගෞරවයක් සහ වටිනාකමක් ලබා දෙයි.
සාරාංශය සහ නූතන සමාජයට පණිවිඩය
කුම්භ සූත්රය, සරල උපමාවක් තුලින් මිනිස් ස්වභාවය පිළිබඳ ගැඹුරු යථාර්ථයක් අපට පෙන්වා දෙයි. මෙම සූත්ර දේශනාවට අනුව, පුද්ගලයෙකුගේ වටිනාකම තීරණය වන්නේ ඔහු සතු දැනුම මත පමණක් නොවේ. එම දැනුම සමග, ඉන්ද්රිය සංවරය සහ ප්රඥාවන්ත ලෙස කටයුතු කිරීමද එකසේ වැදගත් වේ.
නිරන්තරයෙන් තොරතුරු ගලා එන, සමාජ මාධ්ය මගින් ඕනෑම අයෙකුට තම අදහස් ප්රකාශ කළ හැකි වර්තමාන ලෝකයේ, කුම්භ සූත්රයෙන් ලබා දෙන පණිවිඩය ඉතා වැදගත් වේ. එනම්, අප උත්සහ කළ යුත්තේ, දැනුමෙන් සහ ගුණධර්ම වලින් අපගේ මනස නමැති කළය පුරවා ගැනීමටත් (`පූරෝ`), ඒ සමගම, අනවශ්ය දේ කතා නොකර, නිවැරදි දේ, නිවැරදි වෙලාවට පමණක් ප්රකාශ කරමින්, ඉන්ද්රිය සංවරය නමැති මුව වසා ගැනීමටත් (`පිහිතෝ`) ය.
එසේ “පූරෝ පිහිතෝ” හෙවත් “පිරුණු, වැසූ කළයක්” වැනි උතුම් පුද්ගලයෙකු වීම, තමාටත්, සමාජයටත් සෙත සලසන, ප්රඥාවන්ත දිවි පෙවෙතක මූලික පදනමයි.
More Stories
අපරාධ නිවාරණය සහ මනෝභාව කළමනාකරණය පිළිබඳ විතක්ක සණ්ඨාන සූත්ර විමර්ශනය
පෙනෙන නොපෙනෙන පුද්ගල ගතිසොභා | උදකරහද සූත්රය
බලිවද්ද සූත්රය ඇසුරින් මිනිස් ගතිගුණ සහ සමාජ සම්බන්ධතා පිළිබඳ ගැඹුරු විග්රහයක්