හැඳින්වීම
මනුෂ්ය ශිෂ්ටාචාරයේ ආරම්භයේ සිටම අපරාධය යනු සමාජීය ස්ථාවරත්වයට සහ මානව පැවැත්මට එල්ල වූ ප්රබලතම තර්ජනයකි. සාම්ප්රදායික අපරාධ විද්යාව බොහෝ විට අපරාධයක් සිදු වූ පසු ක්රියාත්මක වන දණ්ඩනීය ක්රමවේද (Punitive approaches) කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ ද, නූතන අපරාධ විද්යාවේ ප්රවණතාව වී ඇත්තේ අපරාධය සිදු වීමට පෙර එය වළක්වාලන නිවාරණ ක්රම වේද (Preventive strategies) කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමයි.
මෙම පසුබිම තුළ, බුදු දහමේ මජ්ඣිම නිකායට අයත් විතක්ක සණ්ඨාන සූත්රය අපරාධ නිවාරණය සඳහා වූ සුවිශේෂී මනෝ විද්යාත්මක හා චර්යාත්මක අත් පොතක් ලෙස හඳුනාගත හැකිය. මෙම සූත්රය හුදෙක් ආගමික ඉගැන්වීමක් පමණක් නොව, මානව මනස තුළ පැන නගින අකුසල සහගත හෝ අපරාධී සිතිවිලි පාලනය කිරීම සඳහා වූ විද්යාත්මක ක්රම වේදයක් ලෙස නූතන මනෝ විද්යාවට හා අපරාධ විද්යාවට අනුපූරක වනවාටත් වඩා ඉහලින් සිටී.
අපරාධයේ මනෝවිද්යාත්මක මූලාරම්භය
අපරාධයක් යනු බාහිරව පෙනෙන්නට තිබෙන ක්රියාවක් වුවද, එහි සැබෑ ආරම්භය සිදු වන්නේ පුද්ගලයාගේ මනස තුළය. බෞද්ධ මනෝ විද්යාවට අනුව ඕනෑම අකුසල සහගත ක්රියාවකට හෝ අපරාධයකට මූලික වන්නේ ලෝභ, දෝස සහ මෝහ යන අකුසල මූලයන්ය. විතක්ක සණ්ඨාන සූත්රය මූලික වශයෙන් අවධානය යොමු කරනුයේ “අධිචිත්තය” හෙවත් උසස් මනසක් වර්ධනය කර ගැනීමට උත්සාහ කරන පුද්ගලයෙකු තම මනස තුළ පැන නගින බාධාකාරී සිතිවිලි (Distracting thoughts) පාලනය කරගන්නා ආකාරය පිළිබඳවයි.
මෙම පියවර පහ නූතන සංජානන චර්යාත්මක ප්රතිකාර (CBT) සහ අනාවැකිමය මනස පිළිබඳ න්යායන් (Predictive Mind Theories) සමග මනාව ගැලපෙනවා පමණක් නොව, ඇතැම් අංශ වලින් නූතන විද්යාවට වඩා ඉදිරියෙන් සිටින බව ද නිරීක්ෂණය කළ හැකිය.
පස්වැදෑරුම් අපරාධ නිවාරණ උපක්රම
01 අඤ්ඤ නිමිත්ත: අරමුණ වෙනස් කිරීම
අපරාධයකට මග පාදන සිතුවිලි මතු වූ විට, එම සිතුවිල්ල ඉවත් කර ඒ වෙනුවට කුසල සහගත හෝ යහපත් අරමුණක් ආදේශ කළ යුතුය. නූතන මනෝ විද්යාව තුළ මෙය “සංජානන විස්ථාපනය” (Thought Displacement) ලෙස හැඳින් වේ.
02 ආදීනවානුපස්සී: අකුසලයේ දෝෂ විමසීම
එම අකුසල සිතිවිල්ල තමා තුළ තබා ගැනීමේ ඇති ආදීනව හෙවත් දෝෂ විමසා බැලිය යුතුය. මෙහිදී පුද්ගලයා බාහිර දඬුවමට වඩා තම මනස තුළ පැන නගින සිතුවිල්ලේම ඇති අශුද්ධ භාවය පිළිබඳ “අභ්යන්තර හෘද සාක්ෂියක්” ගොඩනගා ගනී.
03 අසති අමනසිකාර: නොසලකා හැරීම
එම සිතුවිලි කෙරෙහි අවධානය යොමු නොකර ඒවා අමතක කර දැමීමට හෝ නොසලකා හැරීමට උත්සාහ කිරීමයි. මෙය නූතන මනෝ විද්යාවේ “අවධානය පාලනය කිරීම” (Precision Weighting) මගින් මොළය තුළ ඇති අනාවැකිමය රටාවන් දුර්වල කිරීමකි.
04 විතක්ක සංඛාර සණ්ඨාන: මූල හේතුව විමසීම
අකුසල සිතුවිල්ලේ වේගය සහ එය නිර්මාණය වීමට හේතු වූ “සංඛාර” හෙවත් මානසික ශක්තිය (Energy) ලිහිල් කිරීමයි. මෙය ආවේගාත්මක අපරාධ (Crimes of Passion) වළක්වා ගැනීමට අතිශය වැදගත් වේ.
05 අභිනිග්ගණ්හි තබ්බ: දැඩි උත්සාහයෙන් මැඩපැවැත්වීම
අන් සියලු ක්රම අසාර්ථක වන විට, අවසාන විකල්පය ලෙස දැඩි වීර්යයෙන් සිත පාලනය කිරීමයි. මෙය අපරාධ විද්යාත්මකව “උත්තරීතර ස්වයං පාලනය” (Top-down Override) ලෙස හැඳින්විය හැකිය.
විතක්ක සණ්ඨාන සූත්රය සහ නූතන මනෝ විද්යාත්මක ක්රමවේද
නූතන මනෝ විද්යාත්මක ක්රමවේද (උදා: CBT) බොහෝ විට උත්සාහ කරන්නේ සිතුවිලි වල අන්තර්ගතය (Content) වෙනස් කිරීමටය. නමුත් විතක්ක සණ්ඨාන සූත්රය සිතුවිලි නිර්මාණය වීමේ “ක්රියාවලිය” (Process) සහ එහි පවතින “ශක්තිය” (Energy/Sankhara) කළමනා කරණය කිරීමට මග පෙන්වයි.
අනාවැකිමය මනස (The Predictive Mind) පිළිබඳ ස්නායු විද්යාත්මක සැසඳීම
නූතන ස්නායු විද්යාවට අනුව මොළය ක්රියා කරන්නේ “අනාවැකි යන්ත්රයක්” (Predictive Engine) ලෙසය. අපරාධකරුවන් යනු වැරදි “සංජානන ආකෘති” (Internal Models) සහිත පුද්ගලයන්ය. ඔවුන්ගේ මොළය ලෝකය දකින්නේ තමන්ට හානිදායක හෝ තමන් විසින් මර්දනය කළ යුතු දෙයක් ලෙසය. සූත්රයේ එන පළමු ක්රමය (Replacement) මෙම ආකෘති ආදේශ කිරීමටත්, දෙවන ක්රමය (Consequences) එම ආකෘති වල ප්රතිඵල පුරෝකථනය කිරීමටත් (Forecasting), තෙවන ක්රමය (Withdrawal) අහිතකර ආකෘති වලට දෙන අවධානය අවම කිරීමටත් (Precision Weighting) දායක වේ.
පුනරුත්ථාපනය සහ පර්යේෂණ නිරීක්ෂණ
| පර්යේෂණ ක්ෂේත්රය | නිරීක්ෂිත ප්රතිඵල |
|---|---|
| ක්රෝධය සහ ආවේගශීලී බව | සැලකිය යුතු ලෙස අඩු වීම (Reduction in Hostility) |
| ස්වයං වගකීම (Internal Control) | තමන් කළ වරද පිළිබඳ පසුතැවීම සහ වගකීම භාර ගැනීම වර්ධනය වීම |
| පුනරාර්වතන අපරාධ (Recidivism) | බන්ධනාගාරයෙන් නිදහස් වූ පසු නැවත අපරාධ කිරීමේ අනුපාතය අඩු වීම |
| මානසික සහනය | කාංසාව සහ පීඩනය අඩු වී මානසික ස්ථාවරත්වය ඇති වීම |
බෞද්ධ අපරාධ විද්යාව (Buddhist Criminology)
බුදු දහම අපරාධය දකින්නේ තනි පුද්ගල වරදක් ලෙස පමණක් නොව, සමාජ ව්යුහයේ පවතින දුර්වලතාවන්ගේ ප්රතිඵලයක් ලෙසය. මෙය “හේතු – ඵල දහම” (Dependent Origination) මත පදනම් වූ විද්යාත්මක ප්රවේශයකි.
චක්කවත්ති සීහනාද සූත්රය
දරිද්රතාවය සහ සමාජ ව්යුහය අපරාධයට බලපාන ආකාරය විග්රහ කරයි.
අග්ගඤ්ඤ සූත්රය
පෞද්ගලික දේපළ සහ නීතියේ සම්භවය පිළිබඳ මූලික කරුණු දක්වයි.
නිගමනය සහ නිර්දේශ
විතක්ක සණ්ඨාන සූත්රය යනු අපරාධ නිවාරණය සඳහා වූ පරිපූර්ණ මනෝ විද්යාත්මක සැලැස්මකි. එය නූතන සමාජයට ගැලපෙන ලෙස අපරාධ නිවාරණ ප්රතිපත්ති වලට ඇතුළත් කිරීම සඳහා පහත නිර්දේශ ඉදිරිපත් කළ හැකිය:
- පුනරුත්ථාපන මධ්යස්ථාන: බන්ධනාගාර සහ ළමා නිවාසවල වෙසෙන පිරිස් සඳහා මෙම පස්වැදෑරුම් පාලන ක්රම වේදය පදනම් කරගත් මනෝ විද්යාත්මක පුහුණු වැඩසටහන් අනිවාර්ය කිරීම.
- පොලිස් පුහුණුව: පොලිස් නිලධාරීන්ගේ මානසික ස්ථාවරත්වය සහ ආවේග පාලනය සඳහා මෙම උපක්රම උපයෝගී කර ගැනීම.
- අධ්යාපන පද්ධතිය: පාසල් දරුවන්ට තම මනසෙහි පැන නගින අකුසල සහගත සිතුවිලි හඳුනා ගැනීමටත්, ඒවා පාලනයට අවශ්ය “ජීවන නිපුණතා” පුහුණුවක් ලබා දීම.
- සජීවීකරණ වැඩසටහන්: අපරාධවලට යොමු වීමේ අවදානමක් ඇති කණ්ඩායම් සඳහා විශේෂ උපදේශන සේවා සැපයීම.
මූලාශ්ර ලේඛනය (References)
1. Elamaldeniye, S. T. (2019). Crime and the control of crime.
2. Majjhima Nikāya 20: Vitakkasanthana Sutta. (Bhikkhu Bodhi, Trans.).
3. Lamba, B. Vitakka Santhana Sutta: A Critical Analysis.
4. Rory Singer. (2025). The Neuroscience of the Predictive Mind.
5. Rory Singer. (2025). Cognitive-Behavioral Strategies.
6. Soma Thera. (1981). The Removal of Distracting Thoughts.
7. Elamaldeniye, S. T. (2019). Dependent Origination and Criminality.
8. Lamba, B. Deep Psychology and the Working of Mind.
9. Soma Thera. (Trans.). MN 20 Commentary.
10. Soma Thera. (Trans.). Marginal Notes on MN 20.
11. Budusarana. (2019, February 12).
12. Rory Singer. Thought Displacement and Substitution.
13. Rory Singer. Forecasting Outcomes in the Predictive Mind.
14. Pandey, M. P. (2022). Applying Vipassana Meditation as a Jail Reform Technique.
15. S.N. Goenka. Vipassana in Prisons: Role in Reform and Reintegration.
16. Jayasundara, M. (2011). Rehabilitation of Prisoners in Bogambara Prison.
17. Akanksa Kela. (2021). Vipassana Meditation: Its Role in Prison Reform.
18. Winder, B. ‘Better as a Buddhist’: Reflections of Buddhist Men in Prison.
19. Simpson et al. (2007). Vipassana Meditation and Substance Use.
20. McAnena et al. (2016). Internal Locus of Control and Desistance.
21. Postgraduate Institute of Pali and Buddhist Studies. (2013).
22. Life Skills Class VII. Managing Stress and Mental Health.
23. Dr. Baljit Lamba. Vitakka Santhana Sutta and Life Skills.
24. Pabasara, R. P., & Goonaratne, R. (2025). Good Governance Principles.
25. Elamaldeniye, S. T. (2019). Aggañña Sutta in Crime Control.
26. Angulimala Sutta. Transformation through Environment.
27. Int. Journal of Indian Psychology. (2016). Punishment.
28. Goenka, S. N. Reintegration into society through Vipassana.
මෙම විමර්ශනාත්මක ලිපිය සැකසීම:
ජ්යෙෂ්ඨ මනෝ උපදේශක පූජ්ය පට්ටියවෙල මහින්ද හිමි
Senior Psychological Counselor Ven. Pattiyawela Mahinda Thero
More Stories
ප්රගතිශීලී මස්පිඩු ලිහිල් කිරීම| Progressive muscle relaxation
මනස නිවන ගැඹුරු විවේකය | Deep Relaxation for Inner Peace
Moral Reconation Therapy – MRT