අපරාධමය සිතුවිලි රටා
(Criminal Thinking Errors)
මනෝවිද්යාත්මක විග්රහයක් සහ ප්රතිකාර ක්රමවේද
හැඳින්වීම: අපරාධමය සිතුවිලි රටා (Criminal Thinking Errors) යනු පුද්ගලයෙකු සමාජ විරෝධී ක්රියාවලට හෝ අපරාධවලට යොමු කිරීමට මූලික වන විකෘති වූ සිතීමේ ආකාරයන්ය. මෙම න්යායට අනුව, පුද්ගලයෙකු අපරාධකරුවෙකු වන්නේ හුදෙක් දුප්පත්කම හෝ පරිසරයේ බලපෑම නිසා නොව, ඔවුන් ලෝකය දෙස බලන සහ තීරණ ගන්නා ආකාරයේ පවතින මූලික දෝෂ නිසාය. ඔවුන්ගේ හැසිරීමට පෙර මෙම සිතුවිලි ක්රියාත්මක වේ.
1. ඉතිහාසය සහ නිර්මාපකයින් (History & Founders)
මෙම සංකල්පය ලොවට හඳුන්වා දෙනු ලැබුවේ ඇමරිකානු මනෝ වෛද්ය සැමුවෙල් යොචෙල්සන් (Samuel Yochelson) සහ සායනික මනෝ විද්යාඥ ස්ටැන්ටන් සැමනව් (Stanton Samenow) විසිනි.
- ➤ පර්යේෂණ කාලය: 1961 සිට 1978 දක්වා වසර 17ක් පුරා.
- ➤ ස්ථානය: වොෂින්ටන් හි ශාන්ත එලිසබෙත් රෝහල (St. Elizabeths Hospital).
- ➤ විෂය පථය: දරුණු ගණයේ අපරාධකරුවන් 240 දෙනෙකු යොදාගෙන සිදුකළ දීර්ඝ අධ්යයනයකි.
- ➤ ප්රධාන කෘතිය: “The Criminal Personality” (1976).
ඔවුන්ගේ විප්ලවීය සොයාගැනීම වූයේ, සාම්ප්රදායිකව පැවති “අපරාධකරුවන් සමාජයේ වින්දිතයින්ය” (දුප්පත්කම, දෙමාපියන්ගේ වැරදි නිසා අපරාධ කරයි) යන මතය ප්රතික්ෂේප කිරීමයි. ඒ වෙනුවට ඔවුන් පෙන්වා දුන්නේ අපරාධකරුවන් නිදහස් කැමැත්තෙන් (Free Will) අපරාධ තෝරා ගන්නා බවයි.
2. න්යායාත්මක කරුණු (Theoretical Concepts)
යොචෙල්සන් සහ සැමනව්ගේ න්යායට අනුව අපරාධ පෞරුෂය ගොඩනැගෙන්නේ නිශ්චිත සිතුවිලි දෝෂ 52ක් (Thinking Errors) මත පදනම්වය. මේවා පසුව විවිධ පර්යේෂකයන් විසින් කාණ්ඩගත කර ඇත. එහි මූලික හරය පහත පරිදිය:
- අපරාධයක් යනු හදිසි ආවේගයක් නොව, දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ සිතේ මැවූ තෝරා ගැනීමකි (Choice).
- අපරාධකරුවන් තමන් වරදක් කරන බව දන්නා නමුත්, ඔවුන්ගේ චින්තන රටාව මගින් එම වරද තමන්ටම සාධාරණීකරණය කරගනී.
- භීතිය (Fear) යනු ඔවුන්ගේ ජීවිතයේ ප්රධාන අංගයකි (අසුවීමට ඇති බිය නොව, තමන්ගේ වටිනාකම අඩුවීමට ඇති බිය).
බහුලව දැකිය හැකි සිතුවිලි දෝෂ
පහත වගුවෙන් දැක්වෙන්නේ එම සිතුවිලි රටා අතරින් ප්රධානතම කිහිපයයි:
3. ප්රතිකාරක ක්රමශිල්ප (Treatment Strategies)
මෙම චින්තන දෝෂ නිවැරදි කිරීම සඳහා බහුලවම භාවිතා වන්නේ සංජානන චර්යා ප්රතිකාරය (CBT – Cognitive Behavioral Therapy) ඇසුරින් සකසා ගත් ක්රමවේදයන්ය. හුදෙක් කරුණාව දැක්වීමෙන් හෝ රැකියාවක් ලබා දීමෙන් පමණක් මෙම චින්තනය වෙනස් කළ නොහැක.
අ) ප්රතිකාරයේ මූලික අරමුණු
-
වගවීම (Accountability):
තමාගේ සෑම ක්රියාවකටම තමා වගකිව යුතු බව පිළිගැනීම. -
සංවේදිතාව (Empathy):
වින්දිතයාට සිදුවන කායික හා මානසික හානිය අවබෝධ කරවීම.
ආ) භාවිතා කරන ප්රධාන ක්රමශිල්ප (පියවරෙන් පියවර)
1. සිතුවිලි වාර්තා තබා ගැනීම (Thinking Reports)
සේවාලාභියාට දිනපතා තමන්ට ඇතිවන සිතුවිලි ලිවීමට උපදෙස් දීමයි. යම් සිදුවීමක් වූ විට ඔවුන්ට සිතුනු දේ ලියා තැබිය යුතුය. මෙය සිතුවිලි රටා හඳුනා ගැනීමට උපකාරී වේ.
2. සිතුවිලි නැවැත්වීම (Thought Stopping)
අපරාධමය හෝ හානිකර සිතුවිල්ලක් පැමිණි විගස “නවත්වන්න!” (Stop) ලෙස තමාටම විධානය කරගැනීමට පුහුණු කිරීම. මෙය දෘශ්යමාන සංඥාවක් (උදා: Stop ලකුණක්) සිතේ මවා ගැනීමෙන් සිදු කරයි. එමගින් සිතුවිල්ල ක්රියාවක් බවට පත්වීම වළක්වයි.
3. විකල්ප සිතුවිලි ආදේශ කිරීම (Corrective Thought Replacement)
හඳුනාගත් වැරදි සිතුවිල්ල වෙනුවට, සමාජීය වශයෙන් පිළිගත හැකි සහ වගකිවයුතු නිවැරදි සිතුවිල්ලක් ආදේශ කිරීම.
| ✖ වැරදි සිතුවිල්ල: “මට සල්ලි නෑ, ඒ නිසා මම මේක හොරකම් කරනවා.” |
✔ නිවැරදි සිතුවිල්ල: “මට සල්ලි අවශ්යයි, මම රැකියාවක් හොයාගෙන මහන්සි වෙලා මේක ගන්නවා.” |
4. කණ්ඩායම් චිකිත්සාව (Group Therapy)
අන් අය ඉදිරියේ තම සිතුවිලි විවෘතව සාකච්ඡා කිරීම. මෙහිදී කණ්ඩායමේ අනෙක් සාමාජිකයින් හෝ චිකිත්සකයා විසින් එම පුද්ගලයාගේ ‘වින්දිත ස්වභාවය’ හෝ ‘බොරු කීම’ අභියෝගයට ලක් කරයි (Confrontation). කාර්යභාර රඟදැක්වීම (Role play) මගින් තමාගේ ක්රියාවෙන් වින්දිතයාට දැනෙන වේදනාව අවබෝධ කරවයි.
සටහන: මෙම ලිපිය අධ්යාපනික අරමුණු සඳහා සැකසූවකි. වෘත්තීය උපදෙස් සඳහා සුදුසුකම් ලත් මනෝවිද්යාඥයෙකු හමුවන්න.
More Stories
අපරාධ නිවාරණය සහ මනෝභාව කළමනාකරණය පිළිබඳ විතක්ක සණ්ඨාන සූත්ර විමර්ශනය
ප්රගතිශීලී මස්පිඩු ලිහිල් කිරීම| Progressive muscle relaxation
මනස නිවන ගැඹුරු විවේකය | Deep Relaxation for Inner Peace