මනෝ උපදේශනයේදී එදිරි සංවාද: සේවාලාභියාගේ අභ්‍යන්තර අරගලය තේරුම් ගැනීම|Exploring Conflicting Perspectives in Counseling: Understanding the Client’s Internal Struggle

මනෝ උපදේශනයේදී හෝ මනෝ චිකිත්සාවේදී භාවිතයට ගන්නා එක් ඵලදායී ක්‍රමශිල්පයක් ලෙස එදිරි සංවාද (Exploring/Addressing Conflicting Perspectives or Ambivalence in Dialogue) යන්න හඳුන්වා දිය හැකිය. මෙය සේවාලාභියෙකු තුළ යම් වෙනසක් සිදු කිරීමට අදාළව පවතින ද්විත්ව භාවය (Ambivalence) (එනම්, වෙනස් වීමට ඇති කැමැත්ත සහ අකමැත්ත එකවර පැවතීම) හෝ වෙනසට දක්වන ප්‍රතිරෝධය (Resistance) සමඟ කටයුතු කිරීමේ විශේෂිත වූ සංවාද ක්‍රමවේදයකි. මෙම ක්‍රමවේදය ප්‍රධාන වශයෙන් පදනම් වී ඇත්තේ විලියම් ආර්. මිලර් (William R. Miller) සහ ස්ටීවන් රෝල්නික් (Stephen Rollnick) යන මනෝවිද්‍යාඥවරුන් විසින් හඳුන්වා දෙන ලද අභිප්‍රේරණ සම්මුඛ සාකච්ඡාව (Motivational Interviewing – MI) නම් ප්‍රවේශය මතය. ඔවුන්ගේ න්‍යායට අනුව, සේවාලාභියාගේ මෙම අභ්‍යන්තර අරගලය (Internal Struggle) සෘජුව ගැටීමෙන් තොරව, සහයෝගී සහ සංවේදී (Empathic) සංවාදයක් ඔස්සේ ගවේෂණය කිරීම මගින්, වෙනසක් සඳහා සේවාලාභියා තුළ ඇති අභ්‍යන්තර අභිප්‍රේරණය (Intrinsic Motivation) ශක්තිමත් කළ හැකිය. එබැවින්, එදිරි සංවාද යනු සේවාලාභියාගේ ද්විත්ව භාවය විසඳා ගැනීමට සහ ධනාත්මක චර්යා වෙනසක් සඳහා ඔවුන් සූදානම් කිරීමට උපදේශකවරයා හෝ චිකිත්සකවරයා (Therapist) විසින් භාවිත කරන වැදගත් මෙවලමකි.

එදිරි සංවාද යනු කුමක්ද? | What is Exploring Conflicting Perspectives?

මෙය සරලවම සේවාලාභියාගේ යම් කරුණක් හෝ චර්යාවක් සම්බන්ධයෙන් පවතින පරස්පර අදහස් (Conflicting Ideas), හැඟීම් (Feelings) හෝ අභිප්‍රේරණයන් (Motivations) උපදේශකවරයා හෝ චිකිත්සකවරයා විසින් ගවේෂණය කිරීමේ ක්‍රියාවලියයි. මෙහිදී සේවාලාභියාගේ අකමැත්ත, පසුබට වීම හෝ වෙනස් වීමට ඇති අභ්‍යන්තර අරගලය (Internal Struggle) සෘජුව ගැටීමකින් තොරව, සංවාදයක් ඔස්සේ එළියට ගෙන ඒම සිදු කෙරේ.

එදිරි සංවාදයේ ප්‍රධාන අරමුණු

• සේවාලාභියාගේ යම් චර්යාවක හෝ තීරණයක වාසි සහ අවාසි (Pros and Cons) පිළිබඳව ගැඹුරින් සිතා බැලීමට සහ ඒවා පැහැදිලිව හඳුනා ගැනීමට උපකාර කිරීම.
• සේවාලාභියාගේ වර්තමාන තත්ත්වය (Current Situation) සහ ඔහු අත්පත් කර ගැනීමට බලාපොරොත්තු වන ඉලක්ක (Goals) හෝ ඔහුගේ මූලික වටිනාකම් (Core Values) අතර පවතින විසමතාව (Discrepancy) ඔහුටම අවබෝධ කර දීම. මෙම විසමතාව හඳුනා ගැනීම වෙනසක් සඳහා අවශ්‍ය අභිප්‍රේරණය (Motivation) ඇති කරයි.
• වෙනස් වීමට ඇති ප්‍රතිරෝධය (Resistance) අඩු කිරීම සහ සේවාලාභියාගේම අභ්‍යන්තර අභිප්‍රේරණය (Intrinsic Motivation) ගොඩනැගීම.

භාවිතා කරන ආකාරය

මෙම ක්‍රමවේදය ප්‍රධාන වශයෙන් අභිප්‍රේරණ සම්මුඛ සාකච්ඡාව (Motivational Interviewing – MI) වැනි ප්‍රවේශයන් තුළ දැකිය හැකිය. එහිදී පහත සඳහන් මූලධර්ම උපයෝගී කර ගැනේ.

ප්‍රතිරෝධය සමඟ පෙරලීම (Rolling with Resistance)

සේවාලාභියා යම් කරුණකට ප්‍රතිරෝධය දක්වන විට, උපදේශකයා එයට එරෙහිව තර්ක නොකරයි. ඒ වෙනුවට, සේවාලාභියාගේ අදහස පිළිගෙන එය තවදුරටත් ගවේෂණය කිරීමට ඔහුට ආරාධනා කරයි. මෙය සේවාලාභියාගේ ආරක්ෂක යාන්ත්‍රණයන් (Defense Mechanisms) අවම කරයි.

විසමතාව වර්ධනය කිරීම (Developing Discrepancy)

සේවාලාභියාගේ වර්තමාන චර්යාව (Current Behavior) සහ ඔහුගේ දීර්ඝ කාලීන ඉලක්ක (Long-term Goals) හෝ ඔහු විශ්වාස කරන වටිනාකම් (Values) අතර ඇති පරස්පරය (Discrepancy) උපදේශකයා විසින් සූක්ෂමව ඉස්මතු කර දක්වයි. නිදසුනක් ලෙස, සෞඛ්‍යයට අහිතකර පුරුද්දක් ඇති අයෙකුට, ඔහුගේ සෞඛ්‍ය සම්පන්නව ජීවත් වීමේ බලාපොරොත්තු සහ වත්මන් පුරුද්ද අතර ගැටුම පෙන්වා දීම.

සහකම්පනය ප්‍රකාශ කිරීම (Expressing Empathy)

සේවාලාභියාගේ ද්විත්ව භාවය සහ අරගලය අවංකව අවබෝධ කර ගන්නා බව පෙන්වීම. මෙය විශ්වාසය (Trust) සහ මිත්‍රත්වය (Rapport) ගොඩනැගීමට අත්‍යවශ්‍ය වේ.

තර්ක කිරීමෙන් වැළකීම (Avoiding Argumentation)

උපදේශකයා සේවාලාභියා සමඟ කිසිවිටෙකත් තර්ක නොකරයි. තර්ක කිරීම ප්‍රතිරෝධය වැඩි කරන බවත්, වෙනසක් සඳහා සේවාලාභියාගේ පෙළඹවීම අඩු කරන බවත් මෙහිදී පිළි ගැනේ.

එදිරි සංවාද මගින් සේවාලාභියාට බලපෑමක් නොකර, ඔවුන්ගේම ගැටලුව සහ වෙනසක අවශ්‍යතාවය පිළිබඳව ගැඹුරින් සිතා බැලීමට අවස්ථාව සලසා දෙයි. මෙය සේවාලාභියාගේ ස්වාධීනත්වය සහ තේරීම් කිරීමේ හැකියාව අගය කරන අතර, වෙනස්වීම් ක්‍රියාවලිය සඳහා ඔවුන් සතු වගකීම අවධාරණය කරයි.

සංකීර්ණ ගැටලු සහ වෙනස් වීමට මැලි කමක් දක්වන අවස්ථාවන්හිදී මෙම එදිරි සංවාද ක්‍රමවේදය ඉතා ඵලදායී විය හැකිය.

පට්ටියවෙල මහින්ද හිමි | Ven Pattiyawela Mahinda Thero