මනෝ උපදේශන ක්ෂේත්‍රයන් (Areas of Counseling Psychology)

මනෝ උපදේශකවරයෙකු යනු පුද්ගලයන්ට, පවුල් ඒකක වලට සහ කණ්ඩායම්වලට, තම චිත්තවේගීය, සංජානනමය, චර්යාත්මක හා මනෝමය ගැටළු මඟහරවා ගැනීමට උපකාර කිරීම සඳහා සුවිශේෂී  වන මානසික සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයෙකි. මනෝ උපදේශකවරයා කාංසාව, මානසික අවපීඩනය, කම්පන සහ සයිකෝෂීය නොවන මානසික රෝග නිවාරණය සහ පාලනය සඳහා  තම සේවාලාභීන්ට මගපෙන්වන අතරම මනෝ ප්‍රතිකාර සේවාවන් සිදුකිරීමට ද කටයුතු කරනු ලබයි. ඒ  සඳහා උපදේශකවරුන් මනෝ විද්‍යාත්මක න්‍යායන් මත පිහිටා උපදේශන ක්‍රමශිල්ප භාවිතා කරයි.

මේ සඳහා මනෝ උපදේශකවරුන්  මනෝවිද්‍යාව, උපදේශනය සහ සමාජ වැඩ පිළිබඳ දැනුම හා පුහුණුව විධිමත්ව ලබා සිටීම අත්‍යවශ්‍ය කරුණකි. ඒ සඳහා විශ්ව විද්‍යාලයකින් හෝ පිළිගත් ආයතනයකනින් අවම වශයයෙන් වසරකට වඩා වැඩි කාලයක් උපදේශනය පිළිබඳ ඩිප්ලෝමා පාඨමාලාවක් හදාරා තිබීම මූලික උපදේශනය සඳහා සුදුසුකමකි. මීට අමතරව වසරකට වඩා වැඩි කාලයක් පළපුරුදු ජ්‍යෙෂ්ඨ මනෝ උපදේශකවරයෙකු යටතේ උපදේශනය සිදුකොට අත්දැකීම් ලබා තිබීම තුළින් වඩාත් ඵලදායී ලෙස උපදේශනය සිදුකිරීමට ආධුනික උපදේශකවරයාට හැකියාව ලැබේ. එසේම උපදේශකවරයා සාමාන්‍ය උපදේශනය සිදුකරන අතරම යම් ක්ෂේත්‍රයක් සඳහා ප්‍රවීණතාවය ලබා තිබීම ද වැදගත් වේ.

උපදේශන කුසලතා ගැන කතා කිරීමට පලමුව මනෝ උපදේශකවරයා විසින් උපදේශනය සිදුකරනු ලබන ක්ෂේත්‍රයන් කවරේද යන්න වටහා ගැනීම අත්‍යාවශ්‍ය කරුණකි. එහෙයින් පහත දැක්වෙන ක්ෂේත්‍රයන් කෙරෙහි අපි අවදානය යොමු කරමු.

තනි පුද්ගල උපදේශනය – Individual counseling

උපදේශන කාර්යකදී, පුද්ගලයාගේ මානසික සෞඛ්‍යය සහ යහපැවැත්ම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරනු ලබන අතර, ඔවුන්ගේ දෛනික ජීවිතයට කරදරයක් හෝ බාධාවක් විය හැකි විශේෂිත ගැටළු හඳුනාගෙන ඒවාට විසඳුම් සෙවීමට උපදේශකවරයා සේවාලාභීන්  සමඟ කටයුතු කරයි.

කාංසාව, මානසික අවපීඩනය, කම්පනය, ඇබ්බැහි වීම, සම්බන්ධතා ගැටළු සහ ආත්ම අභිමානය වැනි විවිධ ගැටළු සමඟ පොරබදමින් සිටින පුද්ගලයින්ට මෙම පුද්ගල උපදේශනය උපකාරී වේ. උපදේශකවරයා තම සේවාලාභීන්ට  ඔහුන්ගේ සිතුවිලි, හැඟීම් සහ හැසිරීම් ගවේෂණය කිරීමට ආරක්ෂිත සහ සහායක පරිසරයක් සපයන අතර, ඔවුන්ගේ රෝග ලක්ෂණ කළමනාකරණය කිරීම සඳහා සටන් කිරීමේ උපාය මාර්ග සහ විසඳුම් සංවර්ධනය කිරීමට තනිපුද්ගල සේවාලාභියා සමඟ කටයුතු කරයි.

තනි පුද්ගල උපදේශනයේදී භාවිතා කරන විශේෂිත තාක්ෂණික ක්‍රම සහ ප්‍රවේශයන් උපදේශකවරයාගේ පුහුණුව සහ සේවාලාභියාගේ අවශ්‍යතා අනුව වෙනස් වේ. සමහර පොදු ප්‍රවේශයන් අතර ප්‍රජානන-චර්යා ප්‍රතිකාරය (CBT), මනෝවිශ්ලේෂණ ක්‍රමශිල්පය, මානවවාදී ප්‍රතිකාරය ආදිය ඇතුළත් වේ. පුද්ගල උපදේශනයේ අවසාන ඉලක්කය වන්නේ පුද්ගලයාගේ මානසික සෞඛ්‍යය සහ සමස්ත යහපැවැත්ම වැඩිදියුණු කිරීමට උපකාර කිරීම සහ ඔවුන්ගේ රෝග ලක්ෂණ කළමනාකරණය කිරීමට සහ ඔවුන්ගේ අරමුණු සාක්ෂාත් කර ගැනීමට අවශ්‍ය මෙවලම් ඔවුන්ට ලබා දීමයි.

පවුල් උපදේශනය – Family Counseling

පවුලේ සාමාජිකයින්ගේ ඵලදායී සන්නිවේදනය වැඩිදියුණු කිරීම, ගැටුම් නිරාකරණය කිරීම සහ සබඳතා ශක්තිමත් කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීම මෙහි මුඛ්‍ය පරමාර්ථය වේ. පවුල් උපදේශනයේදී, පුහුණුව ලත් මනෝ උපදේශකවරයෙකු පවුලේ ක්‍රියාකාරීත්වයට සහ යහපැවැත්මට බලපාන ගැටළු විසඳීම සඳහා මුළු පවුලම හෝ පවුලේ සාමාජිකයන්ගේ උප කුලකයක් සමඟ ක්‍රියා කරයි. සන්නිවේදන දුෂ්කරතා, මාපියන්ගේ ගැටළු, ගැටුම් නිරාකරණය සහ ජීවිතයේ සංක්‍රාන්ති වැනි විවිධ ගැටළු සමඟ පොරබදමින් සිටින පවුල්වලට පවුල් උපදේශනය උපකාරී වේ. උපදේශකවරයා පවුලේ සාමාජිකයින්ට ඔවුන්ගේ සිතුවිලි සහ හැඟීම් ප්‍රකාශ කිරීමට ආරක්ෂිත සහ හිතකර පරිසරයක් සපයන අතර, ගැටළු වලට දායක විය හැකි හැසිරීම් රටා හඳුනා ගැනීමට ඔවුන් සමඟ කටයුතු කරයි. පවුල් උපදේශනයේ අවසාන ඉලක්කය වන්නේ පවුලේ සාමාජිකයින්ට ඔවුන්ගේ සබඳතා වැඩිදියුණු කිරීමට, ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතා ශක්තිමත් කිරීමට සහ පවුල් පද්ධතිය තුළ ආතතිය හෝ ආතතිය ඇති කළ හැකි ගැටුම් හෝ ගැටළු විසඳා ගැනීමට උපකාර කිරීමයි.

යුගල උපදේශනය – Couples Counseling

යුගල උපදේශනය යනු යුගලවලට ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතාවය වැඩිදියුණු කිරීමට සහ ගැටුම් නිරාකරණය කිරීමට උපකාර කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන උපදේශන ක්‍රමයකි. යුගල උපදේශනයේදී,  මනෝ උපදේශකවරයා,  හවුල්කරුවන් දෙදෙනා සමඟ සබඳතාවයට බලපාන සහ කරදර ඇති කළ හැකි ගැටලු විසඳීමට කටයුතු කරයි. එහිදී සන්නිවේදන දුෂ්කරතා, විශ්වාසනීයත්වය පිලිබඳ ගැටළු, සමීප සබඳතා ගැටළු, අවිශ්වාසය සහ සාරධර්ම හෝ බලාපොරොත්තුවල වෙනස්කම් වැනි විවිධ ගැටළු සමඟ පොරබදමින් සිටින යුගලයන්ට සහය දක්වනු ලබයි. උපදේශකවරයා අන් උපදේශන අවස්ථාවන්හී කටයුතු කරන අයුරින් ම හවුල්කරුවන් දෙදෙනාටම ඔවුන්ගේ සිතුවිලි සහ හැඟීම් ප්‍රකාශ කිරීමට ආරක්ෂිත සහ හිතකර පරිසරයක් සපයන අතර ගැටළු වලට දායක විය හැකි හැසිරීම් රටා හඳුනා ගැනීමට ඔවුන් සමඟ ක්‍රියා කරයි. යුගල උපදේශනයේ අවසාන ඉලක්කය වන්නේ, හවුල්කරුවන් දෙදෙනාම ඔවුන්ගේ සන්නිවේදනය සහ චිත්තවේගීය සම්බන්ධතාවය වැඩිදියුණු කිරීම, සෞඛ්‍ය සම්පන්න හැසිරීම් රටා වර්ධනය කිරීම සහ ශක්තිමත් සහ වඩාත් තෘප්තිමත් සම්බන්ධතාවයක් නිර්මාණය කිරීමට දෙදෙනාට එක්ව එකට වැඩ කිරීමට උපකාර කිරීමයි.

අධ්‍යාපනික උපදේශනය – Educational Counseling

අධ්‍යාපනික උපදේශනය යනු සිසුන්ට ඔවුන්ගේ අධ්‍යයන කාර්ය සාධනය වැඩිදියුණු කිරීමට සහ ඔවුන්ගේ අධ්‍යාපනික අරමුණු සාක්ෂාත් කර ගැනීමට උපකාර කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන උපදේශන ක්‍රියාවලියකි. අධ්‍යාපන මනෝ උපදේශකයින් ප්‍රාථමික පාසලේ සිට පශ්චාත්-ද්විතියික අධ්‍යාපනය දක්වා සියලුම වයස්වල සිසුන් සඳහා උපදේශනය ලබා දෙයි. මෙහිදී සිසුන්ට ඔවුන්ගේ අධ්‍යයන කාර්ය සාධනය වැඩි දියුණු කිරීමට උපකාර කිරීමට අමතරව, ශිෂ්‍යයෙකුගේ ඉගෙනීමට සහ සාර්ථක වීමට ඇති හැකියාව කෙරෙහි බලපාන සමාජ හා චිත්තවේගීය ගැටලු ද විසඳනු ලබයි. අධ්‍යාපන මනෝ උපදේශකයින්, සිසුන්ට උපකාර කිරීම සඳහා උපාය මාර්ග සහ මැදිහත්වීම් වර්ධනය කිරීම සඳහා දෙමාපියන්, ගුරුවරුන් සහ අනෙකුත් අධ්‍යාපනඥයින් සමඟ වැඩ කළ යුතු වේ. මීට අමතරව නිවැරිදිව අධ්‍යාපනය ලබාදීමට ගුරු භූමිකාව සංවර්ධනය කිරීමට ද අධ්‍යාපන උපදේශනය වැදගත් වේ. එනම් ගුරුවරයාට වඩාත් විශ්වාසවන්තව ඉගැන්වීමේ කාර්යයන් සිදු කිරිමට ඇතිවන පෞරුෂත්ව අක්‍රමිකතා මගහරවා ගැනීමට ද මෙහිදී කටයුතු කරනු ලබයි.

වෘත්තීය උපදේශනය – Career Counseling

වෘත්තීය උපදේශනය යනු පුද්ගලයන්ට තම වෘත්තීය ඉලක්ක හඳුනා ගැනීමට සහ සාක්ෂාත් කර ගැනීමට උපකාර කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන උපදේශන ක්‍රියාවලියකි. වෘත්තීය උපදේශනයේදී, පුහුණු වෘත්තිකයෙකු සේවාදායකයින් සමඟ ඔවුන්ගේ කුසලතා, රුචිකත්වයන්, වටිනාකම් සහ පෞරුෂ ලක්ෂණ තක්සේරු කිරීමට සහ වෘත්තීය මාර්ග ගවේෂණය කිරීමට සහ ඇගයීමට උපකාර කරයි. එහිදී වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කරන පුද්ගලයින්ට මෙන්ම වෘත්තීය වෙනසක් කිරීමට හෝ නව අවස්ථා ගවේෂණය කිරීමට අපේක්ෂා කරන අයට උපකාර කළ හැකිය. සේවාලාභීන්ට රැකියා සෙවීමේ ක්‍රියාවලියේ නිරතවීමට උපකාර කිරීම සඳහා උපදේශකවරයා සහාය සහ මගපෙන්වීම සපයයි.

වෘත්තීය උපදේශනයට අදාළ ක්ෂේත්‍රවලට වෘත්තීය උපදේශනය සහ රැකියා උපදේශනය ඇතුළත් වේ. වෘත්තීය උපදේශකයින් ආබාධිත පුද්ගලයින් හෝ රැකියා සඳහා වෙනත් බාධක සමඟ කටයුතු කරයි. ඔවුන්ට වෘත්තීය පුහුණුව සහ රැකියා අවස්ථා හඳුනා ගැනීමට සහ ප්‍රවේශ වීමට උපකාර කරයි. රැකියා උපදේශකයින් දැනට සේවයේ නියුතු පුද්ගලයින් සඳහා ද උපදේශනය ලබා දෙන අතර, රැකියා ස්ථානයේ ගැටළු හඳුනාගෙන, ඊට විසඳුම් සහ ඔවුන්ගේ වෘත්තීන්හි ඉදිරියට යාමට ඔවුන්ට උපකාර කරයි.

සංස්කෘතික උපදේශනය – Cultural Counseling

සංස්කෘතික උපදේශනය යනු විවිධ සංස්කෘතික පසුබිම්වල පුද්ගලයන්ට ඔවුන්ගේ සංස්කෘතික අනන්‍යතාවය හා සම්බන්ධ අභියෝග සමග ජීවත් වීමට සහ ඒවා ජය ගැනීමට උපකාර කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන උපදේශන ක්‍රියාවලියකි. සංස්කෘතික උපදේශනයේදී, උපදේශකවරයා සේවාදායකයින් සමඟ ඔවුන්ගේ සංස්කෘතික අත්දැකීම්, විශ්වාසයන්, සාරධර්ම සහ සිරිත් විරිත් අවබෝධ කර ගැනීමට සහ වෙනස් කොට සැලකීම, පීඩනය වැනි ගැටළු සමඟ සාර්ථකව කටයුතු කිරීම සඳහා උපාය මාර්ග සංවර්ධනය කිරීමට උපකාර කරයි.

සංක්‍රමණිකයන්, සරණාගතයින්, වාර්ගික සහ වාර්ගික සුළුතර කණ්ඩායම්වල සාමාජිකයින් සහ විවිධ ලිංගික දිශානති සහ ස්ත්‍රී පුරුෂ අනන්‍යතා සහිත පුද්ගලයින් ඇතුළුව ඔවුන්ගේ සංස්කෘතික අනන්‍යතාවයට සම්බන්ධ දුෂ්කරතා අත්විඳින පුද්ගලයන්ට සංස්කෘතික උපදේශනය උපකාරී වේ.

සංස්කෘතික උපදේශනයට අදාළ ක්ෂේත්‍ර අතර බහු සංස්කෘතික උපදේශනය සහ විවිධත්ව උපදේශනය ඇතුළත් වේ. බහු සංස්කෘතික උපදේශනය විවිධ සංස්කෘතික පසුබිම්වල සිටින සේවාදායකයින්ට ප්‍රශස්ත මානසික සෞඛ්‍ය සහ යහපැවැත්ම ළඟා කර ගැනීමට උපකාර කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන අතර විවිධත්ව උපදේශනය එහි සියලු ආකාරවලින් විවිධත්වය පිළිබඳ අවබෝධය සහ ගෞරවය ප්‍රවර්ධනය කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි.

ආපදා උපදේශනය – Disaster Counseling

ආපදා උපදේශනයට ක්ෂණික මැදිහත්වීමක් සිදුවන අතර, එහිදී කම්පන සහගත සිදුවීමකින් පසු ක්ෂණිකව අදාල පුද්ගලයන්ට සහ ප්‍රජාවන්ට ක්ෂණික සහාය සහ ආධාර සපයයි. එසේම ව්‍යසනයකින් පසු පුද්ගලයන්ට සහ ප්‍රජාවන්ට ඔවුන්ගේ ජීවිත නැවත ගොඩනඟා ගැනීමට උපකාර කිරීම සඳහා දිගුකාලීන උපදේශනය සහ සහාය ද එයට ඇතුළත් වේ. ආපදා උපදේශනයට අදාළ ක්ෂේත්‍ර අතර කම්පන උපදේශනය සහ අර්බුද උපදේශනය ඇතුළත් වේ. කම්පන උපදේශනය අවධානය යොමු කරන්නේ ළමා අපචාර හෝ ගෘහස්ථ හිංසනය වැනි කම්පන සහගත අත්දැකීම් වලින් පුද්ගලයන්ට සහනය ලබා දීම කෙරෙහි ය. අර්බුද උපදේශනය ස්වභාවික ව්‍යසනයක් හෝ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාවක් වැනි අර්බුදයකට මුහුණ දෙන පුද්ගලයන්ට සහ ප්‍රජාවන්ට ක්ෂණික සහාය සහ ආධාර සපයයි.

පට්ටියවෙල මහින්ද හිමි | Ven Pattiyawela Mahinda Thero